Opmerking: Met het inwerkingtreden van Richtlijn 2006/11, op 24 maart 2006, is haar voorganger Richtlijn 76/464 (zoals meermaals gewijzigd) ingetrokken. De omzettingstermijn en overige bindende termijnen van de eerdere Richtlijn (zoals gewijzigd) blijven echter onverminderd gelden (art. 13 en Bijlage II(B)). Verwijzingen naar Richtlijn 76/464 (zoals gewijzigd) gelden voortaan als verwijzingen naar Richtlijn 2006/11; hiertoe is in Bijlage III van laatstgenoemde Richtlijn een concordantietabel opgenomen.

Richtlijn 2006/11 betreft slechts een zogenaamde codificatie van de verscheidene ingrijpende wijzigingen die in de afgelopen dertig jaar waren aangebracht ten aanzien van de oorspronkelijke Richtlijn 76/464, zonder dat inhoudelijke wijzigingen worden geintroduceerd. Het is vast beleid van de Commissie,^[362] in samenspraak met de overige EU instellingen,^[363] om instrumenten die meermaals opeenvolgend gewijzigd zijn (na maximaal tien aanpassingen) te codificeren en consolideren, teneinde het EU-recht duidelijk en doorzichtig te houden. In het navolgende zal aan de nieuwe, gecodificeerde Richtlijn bepalingen gerefereerd worden.

De Richtlijn heeft tot doel de bescherming van het aquatisch milieu in de EU tegen verontreiniging door bepaalde gevaarlijke afvalstoffen, met name stoffen die persistent, toxisch en bioaccumuleerbaar zijn (art. 3, jo. Bijlage I). Hiertoe bevat de Richtlijn een juridisch kader voor een gelijktijdig en geharmoniseerd beleid van de lidstaten ter voorkoming en vermindering van verontreiniging van oppervlaktewateren in het binnenland, territoriale zeewateren, en kustwateren (art. 1, jo. 3). Oorspronkelijk vielen ook grondwateren onder de voorganger Richtlijn 76/464, echter deze werden aan de werkingssfeer onttrokken vanaf de datum van inwerkingtreding van de eerste Grondwaterrichtlijn 80/68, met ingang van 19 december 1979.^[364] De Richtlijn combineert een emissie-gerichte benadering voor lozingen van bepaalde verontreinigende stoffen, en een immissie-gerichte benadering op basis van geharmoniseerde kwaliteitseisen.

De Richtlijn is een zogenaamde kaderrichtlijn; verschillende ‘dochterrichtlijnen’ (zie Tabel ???) bevatten ter uitvoering van de Richtlijn ‘grenswaarden voor lozingen’ van verschillende gevaarlijke afvalstoffen (inmiddels opgenomen in Bijlage IX van de Kaderrichtlijn water, en binnenkort in te trekken bij Richtlijn 2008/105; zie hieronder). Die grenswaarden verschillen van de in § ??? (drinkwater), § ??? (zwemwater), § ??? (viswater), en § ??? (schelpdierwater) behandelde grenswaarden. Laatstbedoelde grenswaarden maken onderdeel uit van een waterkwaliteitsnorm en geven derhalve aan welke kwaliteit water dient te voldoen. De grenswaarden die hun basis vinden in Richtlijn 2006/11 betreffen daarentegen lozingen en zijn zodoende emissiegrenswaarden: ze schrijven voor welke hoeveelheid van een bepaalde stof in het water mag worden geloosd. Naast emissiegrenswaarden bevat Richtlijn 2006/11 ook ‘waterkwaliteitsdoelstellingen’. Verwarrend genoeg komen die waterkwaliteitsdoelstellingen wat betreft inhoud en functie weer overeen met de in waterkwaliteitsnormen opgenomen grenswaarden, waarover hierna meer.

Overigens beoogt de Richtlijn ook een consistente implementatie te bewerkstelligen van verschillende internationale Verdragen en verstoringen van de interne markt door verschillen in concurrentiepositie (tengevolge van verschillende milieurechtelijke normen) te voorkomen.

Inhoudelijk vertoonde Richtlijn 76/464 nogal wat overeenkomsten met de in § ??? besproken (oude) Grondwaterrichtlijn 80/68, en beide hanteerden hetzelfde systeem van stofnormeringen. Zoals hierboven gezegd gold dan ook oorspronkelijk het regime van Richtlijn 76/464 tevens voor grondwater, totdat de Grondwaterrichtlijn 80/68 hiervoor een specifiek regime vaststelde.

De Richtlijn maakt een onderscheid naar twee categorieën verontreinigende stoffen. Een bijlage van de Richtlijn bevat twee lijsten met families of groepen van stoffen. Lijst I ( vaak aangeduid als de ‘zwarte lijst’) bevat stoffen geselecteerd op basis van hun toxiciteit, persistentie en bio-accumulatie, zoals organische halogeenverbindingen, carcinogene stoffen en kwik- en cadmiumverbindingen. Lijst II (vaak aangeduid als de ‘grijze lijst’) bevat stoffen die minder gevaarlijk worden geacht, zoals zink-, koper- en loodverbindingen, cyanide en ammoniak.

Art. 3 legt de lidstaten de verplichting op verontreiniging door lozingen van Lijst I-stoffen geheel te voorkomen; verontreiniging door lozingen van Lijst II-stoffen dient zoveel mogelijk te worden beperkt. Het voorkomen van verontreiniging door Lijst I-stoffen betekent niet dat geen enkele emissie van die stoffen mogelijk is; ‘verontreiniging’ wordt in de Richtlijn namelijk niet gedefinieerd aan de hand van de enkele aanwezigheid van bepaalde stoffen, maar aan de hand van de negatieve effecten die de aanwezigheid van die stoffen kan hebben. Van verontreiniging is met andere woorden sprake bij het ‘direct of indirect door de mens lozen van stoffen of energie in het aquatisch milieu, ten gevolge waarvan de gezondheid van de mens in gevaar kan worden gebracht, het leven en de ecosystemen in het water kunnen worden geschaad, de mogelijkheden tot recreatie kunnen worden aangetast of een ander rechtmatig gebruik van het water kan worden gehinderd (art. 12, onder e). Vanaf wanneer dat het geval is, kan worden beoordeeld aan de hand van de bij dochterrichtlijnen vastgestelde emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen (inmiddels opgenomen in Bijlage IX Kaderrichtlijn water, zie hieronder). Stoffen van Lijst I dienden overigens te worden behandeld als Lijst II-stoffen tot het moment waarop voor die Lijst I-stoffen emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen in dochterrichtlijnen waren vastgelegd (zie Tabel 4.10.1).

Ter voorkoming van verontreiniging door Lijst I-stoffen is voor lozingen van Lijst I-stoffen is een voorafgaande vergunning nodig die wordt verleend door het in de betrokken lidstaat bevoegde gezag (art. 4, onder a). Vergunningen worden slechts verleend voor beperkte duur, maar kunnen worden verlengd met inachtneming van de in de tussentijd bijgestelde relevante emissiegrenswaarden (art. 4, onder c). In de emissienormen die vergunningen dienen te bevatten (art. 4, onder b), worden krachtens art. 5, lid 1 bepaald: a) de in de lozingen toelaatbare maximumconcentratie van een stof (in geval van verdunning moet de emissiegrenswaarde die is vastgesteld bij de dochterrichtlijnen onder Richtlijn 76/464, zoals inmiddels opgenomen in Bijlage IX bij de Kaderrichtlijn water) worden gedeeld door de verdunningsfactor; en b) de in de lozingen toelaatbare maximumhoeveelheid van een stof tijdens een of meer bepaalde perioden, zo nodig uitgedrukt in een gewichtseenheid van de verontreinigende stof per eenheid van het element dat kenmerkend is voor de verontreinigende werkzaamheid (bijvoorbeeld, gewichtseenheid per grondstof of per eenheid product). Strengere emissienormen zijn ook toegestaan (art. 5, lid 2).Indien de lozer verklaart dat hij de opgelegde emissienormen niet in acht kan nemen, of indien de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat zulks constateert, wordt de vergunning geweigerd (art. 5, lid 3), en indien de emissienormen niet in acht worden genomen, neemt de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat aan de voorwaarden van de vergunning wordt voldaan en dat, zo nodig, de lozing wordt verboden (art. 5, lid 4).

Ter vermindering van verontreiniging door Lijst II-stoffen moeten de lidstaten een reductieprogramma vaststellen (art. 6, lid 1). Ook voor iedere lozing die Lijst II-stoffen bevat, moet vervolgens een vergunning worden verleend waarin emissienormen zijn opgenomen (art. 6, lid 2). Die emissienormen moeten gebaseerd zijn op de in de reductieprogramma’s op te nemen nationale waterkwaliteitsdoelstellingen (art. 6, lid 3), die op hun beurt weer gebaseerd moeten zijn op de in dochterrichtlijnen vast te leggen Gemeenschappelijke waterkwaliteitsdoelstellingen (inmiddels Bijlage IX Kaderrichtlijn water, en Richtlijn 2008/105, waarover hierna meer). Waterkwaliteitsdoelstellingen zijn waterkwaliteitsnormen (zie in § ??? (drinkwater), § ??? (zwemwater), § ??? (viswater), en § ??? (schelpdierwater): ze geven aan welke concentratie van een bepaalde stof in een bepaald water op een bepaald moment ten hoogste aanwezig mag zijn. Wanneer een vergunning wordt verleend voor een lozing van Lijst II-stoffen, zal zodoende een vertaalslag moeten worden gemaakt van de immissiegerichte waterkwaliteitsdoelstellingen in emissiegerichte normen die als voorschrift in de vergunning kunnen worden opgenomen (maar zie Milieukwaliteitsnormenrichtlijn 2008/105, § ???, en bespreking hieronder). Naast waterkwaliteitsdoelstellingen, kunnen de reductieprogramma’s ook specifieke voorschriften bevatten die op de samenstelling en het gebruik van stoffen of groepen van stoffen alsmede producten betrekking hebben. In de programma's wordt rekening gehouden met de jongste technische ontwikkelingen die economisch te verwezenlijken zijn (art. 6, lid 4). Krachtens art. 6, lid 5 worden in de programma's de termijnen vastgesteld voor de tenuitvoerlegging hiervan (voorheen gold onder Richtlijn 76/464 de termijn van 15 september 1986, zoals vastgesteld bij brief van de Commissie d.d. 3 november 1976). De lidstaten dienen samenvattingen van de reductieprogramma’s aan de Commissie te zenden alsook de informatie over de tenuitvoerlegging van die programma’s (art. 6, lid 6). Op basis hiervan voert de Commissie een onderlinge vergelijking uit van (de tenuitvoerlegging van) de programma’s van de lidstaten, om te bezien of de tenuitvoerlegging voldoende geharmoniseerd is, en bij gebrek daaraan nadere harmonisatievoorstellen te doen (art. 6, lid 7). In art. 22, lid 3 van de Kaderrichtlijn water wordt lidstaten de mogelijkheid geboden bij het vaststellen van de programma’s op grond van art. 6 van Richtlijn 2006/11 de beginselen van de Kaderrichtlijn water toe te passen voor de aanwijzing van verontreinigingsproblemen en de stoffen waardoor die veroorzaakt worden, de vaststelling van kwaliteitsnor­men en het vaststellen van maatregelen.

In de artt. 7 en 8 van Richtlijn 2006/11 komt het stand-stillbeginsel tot uitdrukking: toepassing van de krachtens deze richtlijn genomen maatregelen mag er in geen geval toe leiden dat de verontreiniging van de wateren binnen de werkingssfeer van deze Richtlijn (art. 1: oppervlaktewateren in het binnenland, territoriale zeewateren, en kustwateren) direct of indirect toeneemt. Bovendien dienen de lidstaten alle passende maatregelen te treffen om te voorkomen dat toepassing van de Richtlijn ertoe leidt dat de verontreiniging in wateren waarop de Richtlijn geen betrekking heeft, toeneemt, en verbieden zij alle handelingen die de bedoeling hebben bepalingen van de richtlijn te ontduiken of han­delingen die dat resultaat tot gevolg hebben. Hiermee wordt beoogd te voorkomen dat veront­reiniging wordt afgewenteld op andere wateren, die niet onder de reikwijdte van Richtlijn 2006/11 vallen.

Van dit stand-stillbeginsel is overigens opgemerkt dat het moeilijk te rijmen valt met het regime van waterkwaliteitsdoelstellingen voor Lijst I-stoffen, aangezien het feit dat lozingen van stoffen in grotere hoeveelheden dan voorgeschreven in emissiegrenswaarden zijn toegestaan indien de waterkwaliteit blijft voldoen aan de waterkwaliteitsdoelstellingen, onverlet laat dat door die lozingen de verontreiniging toeneemt (zij het niet in zo’n mate dat de waterkwaliteitsdoelstellingen worden overschreden).

Art. 9 kent de lidstaten de bevoegdheid toe om strengere voorschriften vast te stellen dan die welke op grond van de Richtlijn noodzakelijk zijn. Art. 10 legt de bevoegde autoriteiten in lidstaten de verplichting op om een inventarisatie bij te houden van binnen hun grondgebied verrichte lozingen van Lijst I-stoffen, in de in art. 1 genoemde wateren. Een verplichting tot rapportage omtrent de uitvoering van de Richtlijn is opgenomen in art. 11: elke drie jaar, en voor het eerst in de periode 1993-1995, brengen de lidstaten verslag uit aan de Commissie, die op basis hiervan een rapport uitbrengt over toepassing van de Richtlijn in de gehele EU. De leden 2 en 3 bepalen expliciet dat de door de lidstaten verstrekte informatie door de Commissie slechts gebruikt mag worden voor het doel waarvoor zij is gevraagd, en dat inlichtingen die naar hun aard onder de geheimhoudingsplicht vallen (met name betrekking hebbende op individuele ondernemingen of ondernemersverenigingen) niet openbaar gemaakt mogen worden.

Krachtens art. 12 worden de lijsten I en II van Bijlage I herzien door het Europees Parlement en de Raad op voorstel van de Commissie, die handelt op eigen initiatief of op verzoek van een lidstaat, bijvoorbeeld door ze aan te vulllen rekening houdend met de opgedane ervaring, of door in voorkomend geval bepaalde onder lijst II vallende stoffen over te brengen naar lijst I.

Krachtens art. 13 wordt Richtlijn 76/464 ingetrokken bij de inwerkingtreding van Richtlijn 2006/11, met ingang van 24 maart 2006. De omzettingstermijn en overige bindende termijnen van de eerdere Richtlijn (zoals gewijzigd) blijven echter onverminderd gelden (art. 13 en Bijlage II(B)). Verwijzingen naar Richtlijn 76/464 (zoals gewijzigd) gelden voortaan als verwijzingen naar Richtlijn 2006/11, en hiertoe is in Bijlage III van laatstgenoemde Richtlijn een concordantietabel opgenomen.

Een tweetal punten dient hier volledigheidshalve nog te worden opgemerkt. Zoals aangegeven, dienen ten aanzien van Lijst II-stoffen reductieprogramma’s te worden vastgesteld. De Richtlijn kent een dergelijke verplichting ten aanzien van Lijst I-stoffen evenwel niet. Maar, in de tweede plaats, zoals aangegeven dienen Lijst I-stoffen waarvoor nog geen emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen in dochterrichtlijnen zijn vastgelegd, te worden behandeld als Lijst II-stoffen. Omdat het vastleggen van de bedoelde emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen onder Richtlijn 76/464 de nodige tijd in beslag bleek te nemen, moesten bepaalde Lijst I-stoffen toch worden meegenomen bij het vaststellen van de reductieprogramma’s.

Krachtens art. 6, lid 1 en lid 2 van de oorspronkelijke Richtlijn 76/464 was de Raad bevoegd om, op voorstel van de Commissie, bij dochterrichtlijnen emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen voor specifieke stoffen vast te stellen. Emissiegrenswaarden voor de stoffen van Lijst I werden vastgesteld op basis van toxiciteit, persistentie en bio-accumulatie met inachtneming van de beste beschikbare technische middelen. De beste beschikbare technische middelen mogen overigens niet worden verward met de beste bestaande technische middelen; bij het vaststellen van de emissiegrenswaarden kon de Raad rekening houden met bedrijfseconomische aspecten zoals de mate waarin een bij lozing te hanteren technisch middel redelijkerwijs kan worden aangewend.

Van deze bevoegdheid is in de loop der jaren gebruikgemaakt voor de vaststelling van een zevental dochterrichtlijnen, betrekking hebbend op in totaal zeventien stoffen van lijst I (zie tabel ???). Daarnaast had de Commissie in 1990^[365] aangegeven dat voor een zestiental andere stoffen met voorrang dochterrichtlijnen dienen te worden vastgesteld, onder andere voor verschillende zware metalen en voor stoffen die als pesticiden in de landbouw worden toegepast (zie tabel ???). Dit voorstel werd echter in 1993 weer ingetrokken door de Commissie, onder meer vanwege hevige weerstand van het Verenigd Koninkrijk. Met name vanwege de invoering van de Kaderrichtlijn water (§ ???) en de op grond van art. 16 van die Kaderrichtlijn vast te stellen waterkwaliteitsnormen werden er geen verdere dochterrichtlijnen meer onder Richtlijn 76/464 vastgesteld.

Vanaf de inwerkingtreding van de Kaderrichtlijn water, met ingang van 22 december 2000, werden de tot dan toe in dochterrichtlijnen onder Richtlijn 76/464 neergelegde grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen beschouwd als respectievelijk emissiegrenswaarden en milieukwaliteitsnormen onder die Kaderrichtlijn, zoals neergelegd in Bijlage IX van die Richtlijn. Specifiek betreft dit de dochterrichtlijnen met grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor kwik (84/156) en kwiklozingen (82/176), cadmiumlozingen (83/513), kwik (hexachloorcyclohexaanlozingen (84/491), en lozing van gevaarlijke stoffen, dwz prioriteitsstoffen onder lijst I van Richtlijn 76/464 (86/280).

Op basis van art. 16 van de Kaderrichtlijn water werd vervolgens in december 2001 door de Raad en het Europees Parlement bij Beschikking 2455/2001^[366] de lijst van prioritaire stoffen op het gebied van het waterbeleid vastgesteld. Deze stoffenlijst vervangt de lijst van gevaarlijke stoffen die opgenomen waren in lijst I van Richtlijn 76/464, en is als Bijlage X ingevoegd in de Kaderrichtlijn water.

Tenslotte is inmiddels bij Richtlijn 2008/105 (§ ???) een specifieke dochterrichtlijn onder de Kaderrichtlijn water ingevoerd, waarin milieukwaliteitsnormen worden vastgesteld op het gebied van het waterbeleid, met name gericht op het oppervlaktewater. Deze Richtlijn 2008/105 actualiseert opnieuw de prioritaire stoffenlijst van Beschikking 2455/2001 (voorheen Lijst I stoffen onder Richtlijn 76/464), en breidt deze uit met een lijst van 11 stoffen die dienen te worden geëvalueerd met het oog op de mogelijke identificatie als prioritaire (gevaarlijke) stof. Deze nieuwe, geactualiseerde prioritaire-stoffenlijst in Bijlage II van deze (dochter-)Richtlijn heeft met ingang van 13 januari 2009 de stoffenlijst van Bijlage X van de Kaderrichtlijn water vervangen (art. 8).

Richtlijn 2008/15 vormt de afronding van de in 2000 door de Kaderrichtlijn water ingezette intrekking en vervanging van de gevaarlijke stoffenlozingen Richtlijn 76/464 (zoals vervangen door Richtlijn 2006/11) en haar dochterrichtlijnen. Richtlijn 2008/15 voorziet hiertoe in een overgangsregime, en per 22 December 2012 volledige intrekking (artt. 10, 11 en 12), van de verschillende dochterrichtlijnen onder de Richtlijn 2006/11 (vroegere Richtlijn 76/464).

Tabel 4.10.1 Dochterrichtlijnen op grond van Richtlijn 76/464.

Opmerking: Met ingang van 22 december 2012 worden bovenstaande dochterichtlijnen ingetrokken door de Milieukwaliteitsnormen Richtlijn 2008/105 (zie § ???). In de tussentijd geldt, met ingang van 13 januari 2009, een overgangsregime krachtens art. 11 van Richtlijn 2008/105.

De eerste vier dochterrichtlijnen, betreffende kwik, cadmium en hexachloorcyclohexaan (HCH), zijn apart vastgesteld; de overige drie zijn vastgesteld door middel van de gecombineerde ‘dochterrichtlijn’ 86/280, aangevuld door de Richtlijnen 88/347 en 90/415. Alle dochterrichtlijnen hebben de volgende elementen gemeen.

Toen de Europese Commissie begin jaren 1970 voor het eerst gevaarlijke stoffen wetgeving voorstelde, deed dit het nodige stof opwaaien. Mede vanwege de grote impact en de vereiste investeringen en uitvoeringshandelingen die dit soort regelgeving inherent zou inhouden, was de inhoud van de wetgeving vanaf het begin onderwerp van heftige discussie. Ook de vorm was in het oog springend; het oorspronkelijke Commissievoorstel was voor een Besluit van de Raad, niet voor een Richtlijn. Ook werden er geen bindende termijn vastgelegd, en ontbrak in het toenmalige eerste Europese Milieuactieprogramma de grondslag voor het op deze wijze vaststellen van grenswaarden voor gevaarlijke stoffen; immers, tot 1987 ontbrak in het EG-verdrag een expliciete juridische basis voor milieuwetgeving, en was de betekenis van de eerste milieuactieprogramma’s (slechts) politiek van aard.

Het aangepaste voorstel voor een Richtlijn, dat de Commissie in oktober 1974 publiceerde, refereerde in de preambule dan ook vooral aan de noodzaak van het aansluiten bij, en het coördineren van, internationale verdragen en conventies met betrekking tot verontreiniging van rivieren en andere wateren, die op dat moment in onderhandeling of onlangs vastgesteld waren, met name het Vedrag ter voorkoming van verontreiniging van de zee vanaf het land (Vedrag van Parijs: zie § ???), het Verdrag inzake de bescherming van de Rijn tegen chemische verontreiniging (Rijnchemieverdrag: § ???), en het Europees ontwerpverdrag voor de bescherming van Internationale waterwegen tegen vervuiling (Verdrag van Straatsburg).

Alledrie deze verdragen hanteren twee stoffenlijsten geïnspireerd op de soortgelijke lijsten in de Verdragen van Oslo en Londen inzake verontreinigende stortingen op zee (Verdrag inzake het voorkomen van verontreiniging van de zee door het storten vanuit schepen en luchtvaartuigen: Oslo Verdrag; en Verdrag inzake de voorkoming van verontreiniging van de zee ten gevolge van het storten van afval en andere stoffen: Verdrag van Londen).

Volgens het rapport van het Milieucomité van het Europees Parlement stond de Belgische regering aan de wieg van het Commissievoorstel voor een gevaarlijke-stoffenrichtlijn. Kennelijk meende België dat Antwerpen, vanwege zijn ligging aan de Schelde potentieel onderworpen aan de strenge voorschriften van het Verdrag van Straatsburg, in een nadelige concurrentiepositie zou verkeren ten opzichte van steden als Londen of Le Havre, welke niet aan internationale rivieren gelegen zijn. Onder verwijzing hiernaar zou de Belgische regering de Commissie ervan overtuigd hebben van de noodzaak om alle lidstaten aan eenzelfde regime te onderwerpen. In deze lezing lijkt de oorsprong, en het oogmerk, van de Richtlijn in economische overwegingen te liggen. Dit verklaart dan ook de grote meningsverschillen tussen de lidstaten die een economisch voordeel konden ontlenen aan de bij de Richtlijn vast te stellen Gemeenschappelijke emissiegrenswaarden, en die lidstaten die juist wel zouden varen bij het uitblijven van harmonisering op dit gebied, zoals bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk waar veel lozingen in riviermondingen en rivieren plaatsvonden, en welke niet partij was bij alle internationale verdragen (bijvoorbeeld het Rijnchemieverdrag). In de onderhandelingen die volgden, zowel in de Raad als in het Europees Parlement, zouden deze tegenovergestelde economische belangen een invloedrijke rol gaan spelen.

Op grond van het oorspronkelijke Commissievoorstel voor een Richtlijn (was Raadsbesluit), van oktober 1974, zouden zowel voor Lijst I als Lijst II-stoffen emissiegrenswaarden vastgesteld worden door de Raad bij gekwalificeerde meerderheid. Echter, al binnen twee maanden was het voorstel op dit punt bijgesteld, naar het volstaan met milieukwaliteitsdoelstellingen voor Lijst II-stoffen. Er kon echter geen consensus bereikt worden over het voorstel in de Raadsvergadering van 16 oktober 1975, vooral vanwege het verzet van het Verenigd Koninkrijk tegen het vaststellen van Gemeenschappelijke emissiegrenswaarden voor Lijst I-stoffen. De controverse over het voorstel, en de recalcitrante houding van het Verenigd Koninkrijk, werden verder verhevigd door het feit dat de onderhandelingen plaatsvonden op het moment dat in het VK bij referendum besloten moest worden over het (voortdurend) lidmaatschap van de EG. Ongetwijfeld droeg deze politieke context bij aan de invloed van de zeer kritische geluiden uit de Britse industrie lobby op het onderhandelingsstandpunt van de Britse overheid. De Commissie en de overige lidstaten trachtten de Britse weerstand tegen Gemeenschappelijke emissiegrenswaarden te doorbreken onder verwijzing naar overwegingen van concurrentiebescherming en de administratieve eenvoud en gemak van harmonisatie. Deze argumenten werden echter verzwakt door het inconsistente onderscheid dat inmiddels al was overeengekomen in de aanpak voor Lijst I en Lijst II stoffen.

Uiteindelijk werd bij wijze van compromis een principeovereenkomst bereikt over het toestaan van een duaal regime voor Lijst I-stoffen, waarbij de lidstaten de keuze konden maken tussen het hanteren van hetzij emissiegrenswaarden danwel milieukwaliteitsdoelstellingen.

Naast deze grote wijziging van de aanpak voor List I en Lijst II stoffen, werden ook de inventarisatievereisten van het wetgevingsvoorstel afgezwakt. Waar het oorspronkelijke Commissievoorstel nog een inventarisatie van alle lozingen van Lijst I en Lijst II stoffen vereiste, schreef Richtlijn 76/464 uiteindelijk slechts inventarisatie voor bij lozingen van Lijst I stoffen. Echter, aangezien Lijst I stoffen als Lijst II stoffen behandeld dienden te worden zolang hiervoor nog geen emissiegrenswaarden en waterkwaliteitsdoelstellingen in dochterrichtlijnen waren vastgelegd, en dit proces zeer geruime tijd in beslag bleek te nemen, was de inventarisatie-eis voor lijst I stoffen achteraf bezien van geringe waarde.

De vaststelling van deze dochterrichtlijnen bleek inderdaad een langgerekt proces, om veelal dezelfde redenen die vertraging hadden veroorzaakt in de onderhandelingen voor de Kaderrichtlijn 76/464. In juni 1982 publiceerde de Commissie een Mededeling^[368] ter identificatie van Lijst I stoffen, op basis van uitgebreid wetenschappelijk onderzoek. Hierin werd op basis van wetenschappelijk onderzoek een lijst van 1.500 stoffen aangewezen die voor technische doeleinden gebruikt werden en behoorden tot de families en groepen van Lijst I stoffen. Daarvan werden 1000 stoffen geproduceerd of gebruikt in kwantiteiten van minder dan 100 ton per jaar, 186 stoffen in meer dan 1.000 ton per jaar, 44 stoffen in meer dan 10.000 ton per jaar, en slechts 25 in meer dan 100.000 ton per jaar. Op basis van de milieu(water)risicobeoordeling van 500 van deze stoffen waren 108 stoffen geselecteerd voor nader onderzoek, waarvan 15 met prioriteit. Daarnaast waren er al 21 stoffen nader onderzocht, en later nog eens 2, wat het totaal op 131 stoffen bracht.

In februari 1983 nam de Raad bij Resolutie nota van de deze stoffenlijst uit de Commissiemededeling, als basis voor verdere werkzaamheden. Teneinde dit proces sneller te laten verlopen werd een vereenvoudigde procedure overeengekomen voor de vaststelling van de dochterrichtlijnen. Dit werd neergelegd in de ‘grote dochterrichtlijn’ 86/280, van algemene toepassing op alle Lijst I/Zwarte lijst stoffen die nog aan dochterrichtlijnen onderworpen moesten worden. Als gevolg van deze vereenvoudiging kwam het proces iets meer op gang, en konden uiteindelijk van de oorspronkelijke Commissie stoffenlijst in tien jaar tijd 17 stoffen opgenomen worden in dochterrichtlijnen onder Richtlijn 76/464. In februari 1990 publiceerde de Commissie een voorstel^[369] ertoe strekkende dat voor nog eens 16 andere stoffen met voorrang dochterrichtlijnen dienen te worden vastgesteld (zie tabel ???), onder andere voor verschillende zware metalen en voor stoffen die als pesticiden in de landbouw worden toegepast. Dit voorstel ondervond echter hevige kritiek, met name van het Verenigd Koninkrijk, en werd uiteindelijk in 1993 officieel ingetrokken door de Commissie.

Vanwege de invoering van de Kaderrichtlijn water (§ ???) en de op grond van art. 16 van die Kaderrichtlijn vast te stellen waterkwaliteitsnormen werden geen verdere dochterrichtlijnen meer onder Richtlijn 76/464 vastgesteld, en is inmiddels deze taak overgenomen door de Milieukwaliteitsnormen richtlijn 2008/105 (§???).

De vaststelling van de nieuwe Gevaarlijke stoffenrichtlijn 2006/11 verliep zonder opmerkelijke ontwikkelingen. De Richtlijn behelst dan ook niet meer dan slechts een codificatie en consolidatie van de verscheidene wijzigingen die de oorspronkelijke Richtlijn 76/464 in de afgelopen 30 jaar had ondergaan. Voor codificatie van wetteksten geldt bovendien een versnelde werkmethode, aangezien er geen inhoudelijke wijzigingen mogen worden aangebracht.^[370] Het Commissievoorstel van januari 2004 kon dan ook na een enkele lezing zonder wijzigingen door het Europees Parlement en de Raad worden vastgesteld, in februari 2006.

Voorheen werd Richtlijn 76/464 in Nederland omgezet in met name de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo), de Wet milieubeheer (Wm), en de Wet op de waterhuishouding (Whh), en de bijbehorende lagere regelgeving.

Ter implementatie van Richtlijn 2006/11 werd de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen oppervlaktewateren vastgesteld. Echter, deze Regeling is inmiddels ingetrokken en vervangen door het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009 (Bkmw 2009), en de Regeling monitoring kaderrichtlijn water.

De emissiegrenswaarden voor specifieke Lijst I-stoffen, zoals vastgesteld in de verschillende dochterrichtlijnen onder Richtlijn 76/464 (inmiddels 2006/11), werden voorheen opgenomen in individuele Regelingen op grond van de Wvo. Bij de inwerkingtreding van de Waterwet, met ingang van 22 december 2009, zijn deze Regelingen aangepast en gebaseerd op art. 6.3 van het Waterbesluit en art. 8.40, lid 1, jo. art. 21.6, lid 6, Wm.

Op grond van art. 6.1 van de Waterregeling geldt dat in een vergunning krachtens art. 6.2 van de Waterwet wordt bepaald dat de vergunning geldt voor een daarbij te bepalen termijn van ten hoogste tien jaar, indien zij wordt afgegeven voor het in een oppervlaktewaterlichaam brengen van een of meer Lijst I-stoffen onder Richtlijn 2006/11, waarvoor grenswaarden zijn vastgesteld in de betreffende dochterrichtlijnen. Voor de inwerkingtreding van de Waterwet werd Richtlijn 2006/11 op dezelfde wijze omgezet in de context van de Wvo, middels art. 1 van de Regeling tijdelijke vergunning voor lozing van zwartelijststoffen (deze Regeling is van rechtswege komen te vervallen).

Bij vergunningverlening voor het lozen van afvalwater wordt bij het vaststellen van emissiegrenswaarden rekening gehouden met de voorschriften van Richtlijn 2006/11. Sinds de inwerkingtreding van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), met ingang van 1 oktober 2010, geldt deze regeling krachtens art. 5.5, lid 3 Besluit omgevingsrecht, voor omgevingsvergunningen op grond van art. 2.1, lid 1, onder e, van de Wabo.

Industriële bronnen dragen vooral in de rijkswateren nog in significante mate bij aan de waterverontreiniging met gevaarlijke stoffen. Zo werd in 2006 bijvoorbeeld in de rijkswateren in het stroomgebied Rijndelta nog 25 kg kwik en 39 kg cadmium geloosd (bron: SGBP 2009-2015 Rijndelta). Diffuse bronnen (met name landbouw en atmosferische depositie) en rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s; zie § ???) leveren tegenwoordig echter de grootste bijdrage aan de belasting van het oppervlaktewater met gevaarlijke stoffen.