Opmerking: Met het van kracht worden van Verordening 66/2010 is haar voorgangster, Verordening 1980/2000, ingetrokken. Laatstgenoemde blijft echter van toepassing op bestaande contracten. Ook blijven de op 1980/2000 gebaseerde besluiten van kracht totdat zij worden herzien of verstrijken.

N.v.t.

Verordening 66/2010 voorziet in een vrijwillig systeem van EU Ecolabels dat erop is gericht om het gebruik te bevorderen van producten met een hoog milieuprestatieniveau. Het systeem is een onderdeel van het Gemeenschapsbeleid voor duurzame productie en consumptie dat tot doel heeft de negatieve effecten van productie en verbruik op het milieu, de volksgezondheid, het klimaat en de natuurlijke hulpbronnen te verminderen. De Verordening treedt in de plaats van Verordening 1980/2000 inzake een herzien communautair systeem voor de toekenning van milieukeuren^[1952] die op haar plaats Verordening 880/92 inzake een communautair systeem voor de toekenning van milieukeuren^[1953] verving. In Nederland en België wordt bij voorkeur de term EU Ecolabel gebruikt in plaats van EU-milieukeur.

Het in 1978 geïntroduceerde Duitse milieukeurmerksysteem, met het ‘Blauwe Engel’ symbool, heeft grote invloed gehad op de plannen voor een EU-breed systeem. Het Vierde Milieu-actieprogramma stelde dat er gewerkt zou moeten gaan worden aan het vaststellen van criteria voor ‘milieuvriendelijke producten’, waaronder producten werden verstaan die weinig of geen afval opleveren. Het Parlement had dit idee al ondersteund in een Resolutie over het afvalbeleid, en het voorstel voor een ecolabelsysteem was opgenomen in de Afvalbeheerstrategie van de Commissie uit 1989 (zie § ???). In een Resolutie over afvalbeleid (mei 1990) nodigde de Raad de Commissie formeel uit om met voorstellen te komen. In februari 1991 werd een ontwerp-Verordening gepubliceerd. Tegen die tijd waren andere lidstaten ook al plannen voor nationale milieukeurmerksystemen aan het ontwikkelen.

In november 1991 besprak het Europees Parlement het voorstel, maar gaf zijn goedkeuring pas in december, nadat de Commissie in een gewijzigd voorstel een ‘raadplegingsforum’ had opgenomen. De Commissie weigerde echter in te gaan op het verzoek van het Parlement om de rechtsgrondslag te wijzigen in Artikel 100a. In de Raad, waar de ontwerp-Verordening al uitgebreid besproken was, werd twee dagen na de stemming in het Parlement al overeenstemming bereikt. Verordening 880/92 werd formeel aangenomen in maart 1992.

Het oorspronkelijke voorstel voorzag in een EU-‘jury’ die de ecolabels zou toekennen. In plaats hiervan werd gekozen voor een systeem dat gebaseerd was op wederzijdse erkenning van de beslissingen van nationale bevoegde instanties, met de mogelijkheid van het maken van bezwaar. Belangengroepen konden hun opvattingen kenbaar maken door middel van het ‘raadplegingsforum’. Ook de rol van het Europees Milieuagentschap (zie § ???) bij het opstellen van criteria voor productgroepen is in de uiteindelijke Verordening vervallen.

Het effect van Verordening 880/92 is in de praktijk bescheiden gebleven, ondermeer door de trage voortgang bij het ontwikkelen van criteria voor productengroepen. Begin 1994 waren er pas voor twee productengroepen (wasmachines en vaatwassers) criteria vastgesteld, terwijl de Commissie had verwacht dat het er 14 zouden zijn.

Tussen lidstaten onderling en tussen vertegenwoordigers van de industrie en milieu-organisaties in het ‘raadplegingsforum’ deden zich meningsverschillen voor over zaken als:

Bovendien groeide in 1994 de weerstand tegen het principe van een EG-ecolabel binnen de Commissie zelf. Aanleiding daarvoor waren klachten van bepaalde buitenlandse overheden (met name de Verenigde Staten en Brazilië) dat hun exporten van papierproducten naar de EU oneerlijk benadeeld zouden worden door de ecolabel-criteria. Ook bestond bij sommige directoraten-generaal van de Commissie de mening dat het systeem niet strookte met het subsidiariteitsbeginsel.

De vertraging bij de uitvoering van het ecolabelsysteem bracht de Raad van milieuministers er in oktober 1994 toe de Commissie een formele berisping te geven en te eisen dat de Commissie stappen zou ondernemen om te zorgen dat zulke vertragingen in de toekomst niet meer zouden voorkomen. Informeel hadden verscheidene lidstaten gedreigd het in gebreke blijven van de Commissie bij de implementatie van het systeem voor te leggen aan het Europese Hof van Justitie.

In december 1996 werd een voorstel van de Commissie gepubliceerd tot wijziging van Verordening 880/92^[1954]. Tot de belangrijkste wijzigingen behoorde de instelling door de nationale bevoegde instanties van een Europese Milieukeurorganisatie, die verantwoordelijk zou zijn voor het vaststellen van criteria. Tevens zouden voor producten waarvoor een Europees ecolabel bestond de nationale milieukeurmerken moeten worden ingetrokken en zou het systeem een gradueel karakter krijgen, in plaats van het bestaande ‘geslaagd/gezakt’ systeem. In juni 1998 trok de Commissie het voorstel weer in, gezien de sterke weerstand van verscheidene lidstaten, het Europees Parlement en vertegenwoordigers van de industrie.

De bezwaren van lidstaten en Europarlementariërs waren gericht tegen het voorgestelde verdwijnen van nationale milieukeurmerken, tegen de instelling van een ecolabel met gradaties (hetgeen als potentieel verwarrend werd beschouwd) en tegen de oprichting van een Europese Milieukeurorganisatie. In januari 1999 publiceerde de Commissie een gewijzigd voorstel^[1955], waarin slechts in beperkte mate aan deze kritiek tegemoet werd gekomen. Vervolgens kondigde het Duitse voorzitterschap aan dat het van plan was met meer aanvaardbare voorstellen te komen, waarin de meeste verlangens van het Europees Parlement opgenomen zouden zijn.

In november 1999 nam de Raad unaniem een Gemeenschappelijk Standpunt aan over een gewijzigd voorstel^[1956]. Daarin zijn de meeste veranderingen opgenomen die door het Parlement voorgesteld waren. Nationale milieukeurmerksystemen hoeven niet te verdwijnen, maar kunnen naast het EU-systeem blijven bestaan. In plaats van een onafhankelijke Europese Milieukeurorganisatie komt er een BMEU, samengesteld uit de door de lidstaten aangewezen bevoegde instanties en een raadplegingsforum. Na de tweede lezing in het Parlement in maart 2000 werd Verordening 1980/2000 in juni 2000 door de Raad aangenomen.

In februari 2004 kondigde de Europese Commissie een herziening van het ecolabel en het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS, zie § ???) aan. In kringen van beleidsmakers was reeds geconcludeerd dat het ecolabel een duidelijke, consistente visie en strategie miste, dat het een geringe zichtbaarheid had en het besluitvormingsproces voor nieuwe ecolabels traag verliep. Er is gepleit voor een aantal veranderingen, waaronder de introductie van een versnelde procedure voor het vaststellen van toekenningscriteria voor bepaalde productgroepen. De herziene Verordening is uiteindelijk pas vastgesteld in 2010.

In 2010 waren er ruim 1000 licenties afgegeven voor het voeren van het EU-ecolabel.^[1957] De meeste ecolabels zijn aangevraagd en toegekend in de categorieën textielproducten en verf. Voor 25 productgroepen zijn criteria vastgesteld (zie Tabel ???). De criteria voor een aantal daarvan worden momenteel herzien.

Een Verordening heeft rechtstreekse werking in de lidstaten en hoeft derhalve niet in nationale regelgeving te worden omgezet, alhoewel er wel regelgeving dient te worden aangenomen om de verordening te operationaliseren, bijvoorbeeld waar het gaat om sancties en de aanwijzing van een ‘bevoegde instantie’ door elke lidstaat (artikel 14). In Nederland is de Stichting Milieukeur (SMK) als zodanig aangewezen. De taken van debevoegde instantie zijn belangenbehartiging, certificering en het coördineren van de marketing. Het College van Deskundigen non-food van SMK geeft namens Nederland input bij de Europees Ecolabel criteriaontwikkeling.

Begin 2011 waren er in Europa circa 22.000 producten gecertificeerd van ruim 1.100 Europese ondernemingen.

In hetzelfde jaar waarin het Europese ecolabel tot stand kwam (1992) werd ook de nationale Nederlandse Milieukeur ingesteld.^[1958] Daarbij is besloten dat de Nederlandse Stichting Milieukeur (SMK) uitsluitend criteria opstelt^[1959]:

De Nederlandse Milieukeur bestrijkt een groter scala aan productengroepen dan het Europese ecolabel. Er zijn Milieukeurcriteria voor voedingsmiddelen, gebruiksartkelen en diensten. Zij hebben betrekking op de hele levenscyclus van het product of de dienst. In totaal waren er begin 2011 voor 22 producten Milieukeurcriteria opgesteld.

De criteria van Milieukeur worden gebruikt om producten, diensten en bedrijfsprocessen te laten certificeren. Onafhankelijke certificatie-instellingen controleren of wordt voldaan aan die criteria. Per productgroep heeft SMK met certificatie-instellingen een licentie gesloten. Deze instellingen zijn geaccrediteerd door de Raad voor Accreditatie en hebben aangetoond dat ze deskundig, betrouwbaar en onpartijdig controleren. Uitvoering van de controles vindt plaats volgens Europese normen voor productcertificatie (EN 45011). In totaal waren er begin 2011 622 bedrijven met een Milieukeurcertificaat.

Figuur ???1 toont het logo van de Nederlandse Milieukeur.

[D]

Figuur 11.9.1 De Nederlandse Milieukeur.